Όταν ο Τσιτσιπάς γυρίζει σπίτι του με ρόπαλο, θυμόμαστε πως το πλάνο «φουρνιάρι» δεν…
Εντάξει, κοιτάχτε τώρα: πριν μερικά χρόνια μπήκα στη Φθιώτιδα για δουλειά, έκανα σαράντα λεπτά με το αμάξι μέχρι τον Βόλο με το ραδιόφωνο ανοιχτό στα κανάλια που σχολιάζουν τένις. Εκεί άκουσα κάποιον να λέει πως ο Τσιτσιπάς "γράφει ποίηση με την ρακέτα", όπως ένας ζωγράφος αγγίζει το καμβά. Κι εγώ κάπως κατάλαβα το συμβολισμό τους — αυτό το κονιορτοποιημένο forehand, αυτά τα drop shots που πέφτουν σαν σκαλίσματα πάνω στο τραπέζι, σαν να γράφεις "εγώ υπάρχω" πάνω στη σκόνη της γης. Μαζί όμως τους θύμισα πως όλη αυτή η ποίηση έχει ένα απαραίτητο πάτημα: το πόδι που στέκει γερά, σαν σφαγιάρι στη γωνία του σφαγείου, ώστε μετά να μπορείς να επιτεθείς αβρότητα.
Κι εκεί είναι που χάνεται η συζήτηση. Οι οπαδοί βλέπουν τον φιλοσοφικό Τσιτσιπά — αυτόν που ζει μέσα στις ιδιοτροπίες ενός παιχνιδιού όπου κάθε μπολικό σου πρέπει να τελειώνει σαν μουσική φράση — και ξεχνούν πως πριν καν εμφανιστεί το ωραίο φινάλε υπάρχει μια γραμμή αντικατάστασης από την οποία κάποιος πρέπει να πετάξει τον εαυτό του στο χώμα δέκα φορές ανά αγώνα. Το τένις που περιγράφουν σαν κάτι αέρινο χρειάζεται μια βάση πραγματικότητας: μια βάση γραμμών που εκτείνονται μέχρι τον κόρφο, έναν χειρισμό της μπάλας σαν ράφι βιβλίου που πρέπει να ισορροπήσει πριν ανοίξει η πόρτα για την επίθεση. Ο Στέφανος όταν γυρίζει σπίτι του, λένε όλοι πως φοράει πιτζάμες και διαβάζει αρχαιοελληνική ποίηση. Μα η σειρά εκεί δεν είναι γιατί κάποιος θέλει τέχνη· είναι επειδή οι τελευταίοι δύο μήνες υπήρξαν ένας αγώνας επιβίωσης στους πνεύμονες του πρωταθλητισμού, όπου κάθε σέρβις ήταν επιδρομή και κάθε επιστροφή γέφυρα προς το επόμενο σημείο. Την τελευταία φορά που τον είδα στο Australian Open είχαν μετρήσει πάνω από εκατόν τριάντα ελεύθερες προσπάθειες (και σωστά — όχι αυτές τις υπερβολικές εισαγωγές των αναλυτών που ζουν από headlines). Εκεί λοιπόν, ανάμεσα στα κεντρίσματα του υπερσύγχρονου αποτελεσματικού στιλ, υπήρξε και η αλήθεια: κάθε επίθεση ξεκινά από ένα αμυντικό σύνολο που ξέρει πως όταν πιέζεις πάνω από τη γραμμή του εικοσάποντου, κάθε σπασμένο ξύλο αποτελεί έδαφος για τον επόμενο χορό.
Όταν λοιπόν κάποιοι βλέπουν τον Τσιτσιπά να στήνει ένα φουρνιάρι τριάντα μέτρων πίσω και γοητεύονται από τη νοημοσύνη αυτού του πλάνου, ξεχνούν πως το συγκεκριμένο σχήμα δεν περιέχει ψυχή — περιέχει μόνον κινήσεις. Ότι κι αν λένε για το "πιστόλιο στο φτερό", η πραγματικότητα του αγωνιστικού χώρου έχει έναν κανόνα αμετάκλητο: δεν υπάρχει ισορροπία χωρίς βάθος, δεν υπάρχει βάθος χωρίς ένα σώμα που δέχεται δυνατά κτυπήματα προτού ξαναβγεί στην επιφάνεια. Τα μεγάλα ταλέντα γράφουν ιστορία επειδή μπορούν να συμπτυχθούν στις γωνίες όπως σίδερο στην φωτιά, κι ύστερα ξεδιπλώνονται σαν λουλούδι στοιχημένο σε αυτές τις δυνατές βολές. Άλλοι προσπαθούν να παίξουν τένις σαν σκακιστικό γκαμέ — στρώνοντας πιόνια δίχως ενέργεια. Εκείνος ξέρει πως η πρώτη κίνηση προς την επίθεση είναι η ίδια η γωνία του γηπέδου, σκαλισμένη στο μυαλό του ως σημείο όπου κάθε πτώση οδηγεί πάντα σε ανάταση.
Κι όταν τον βλέπουμε λοιπόν να γυρνάει σπίτι με το ρόπαλο, δεν μιλάμε για ένα σύμβολο ομορφιάς — μιλάμε για έναν αγώνα δρόμου δέκα χιλιομέτρων που κρύβεται μέσα στα δεκαπέντε λεπτά ενός σετ. Το πλάνο φουρνιάρι δεν λειτούργησε ποτέ επειδή αγνοεί αυτή την πρώτη αρχή: πριν ξεκινήσεις οποιαδήποτε επίθεση χρειάζεσαι έναν αυτόματο ελικόπτερο. Κάθε φορά που ένας αντίπαλος κάνει σέρβις, χρειάζεσαι έναν άνθρωπο πίσω από την γραμμή του βάθους που ξέρει πως η μπάλα δεν είναι εχθρός — είναι μέρος ενός κύκλου όπου το πάτημα στη γωνία αποτελεί το πρώτο βήμα προς την υψηλότερη πτώση.
Κρατάω δικούς μου πίνακες κάθε αγωνιστική 📊
Τι στο καλό λέτε τώρα, εκείνοι που βλέπουν μόνο την ελαφρότητα σαν καλλιτεχνικό γούστο του Τσιτσιπά; Σαν κάποιος κριτικός τέχνης να συζητάει για τους αριθμούς πίσω από την πινελιά του Πικάσο χωρίς να έχει δει ποτέ το ατελιέ του — και μάλιστα να αγνοεί πως ο ίδιος ο καλλιτέχνης έκανε τρεις γύρους γύρω από τον καμβά πριν βάλει το πρώτο χρώμα.
Θυμάμαι κάποιο βράδυ στα Χανιά, ένα παλιό γήπεδο ξεπουλημένο στα απογεύματα του Οκτώβρη, όταν ο αέρας μυρίζει αλάτι κι έτοιμο ωστόσο ψιλοβρέχει σαν κάποιος να πετάει μικροσκοπικά νερά από έναν κουβά. Εκεί δούλευα με ένα 17χρονο του τοπικού συλλόγου — αντιδραστικά πόδια, forehand σαν σφυρί πάγου, backhand τόσο αδύναμο που ακόμα κι όταν τον χτύπαγα στο κέντρο του γηπέδου, εκείνος έφευγε στη σειρά. Μετά από δύο ώρες κατάλαβα πως η πραγματική μάχη δεν γίνεται στο τελικό χτύπημα· γίνεται στα δεκαπέντε εκατοστά γύρω από τη γραμμή βάθους.
Κοίτα τον Τσιτσιπά όχι ως τον καλλιτέχνη που ζει μέσα στις φιλοσοφικές του φράσεις, αλλά ως εκείνον που ξέρει πως η βάση κάθε ωραίας επίθεσης βρίσκεται στο πόσο γρήγορα μπορείς να ανέβεις τρεις έως τέσσερις πόντους πάνω από εκείνη τη γραμμή μετά από έναν αμυντικό αγώνα δρόμου. Την τελευταία φορά που τον είχαμε ζωντανά εκείνον τον Απρίλιο — όχι, δεν έχω προσωπική εικόνα, παρά μόνο τι φαίνεται στους αγώνες — υπήρξαν στιγμές που οι αντίπαλοι τον σέρβιραν στο κέντρο δεκαπέντε φορές μέσα στο σετ επειδή εκείνος επέμενε να στέκεται κοντά στην κορυφή του γηπέδου σαν κάποιος που προτιμάει να δει πρώτα την έκφραση του αντιπάλου πριν κινηθεί. Μα αυτοί οι δεκαπέντε σέρβις έγιναν δέκα φορές αποτελεσματικοί εφόσον εκείνος είχε ήδη μετατρέψει εκείνες τις λίγες φορές που κράτησε τη μπάλα ζωντανή στις πρώτες τρεις τροχιές του παιχνιδιού σε δύο έως τρεις δυνατές βολές ανά πόντο.
Και αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε εκείνον κι έναν τυποποιημένο "δύο βήματα πίσω" παίκτη: όταν εκείνοι στέκονται σαν σκόνες σε μια στάμπα, αυτός κινείται σαν κάποιος που ξέρει πως το βάθος του γηπέδου δεν είναι χώρος αμύνης — είναι η πρώτη γραμμή επιστροφής. Τα drop shots του; Δεν είναι φιλοσοφία — είναι συνέπεια. Γιατί όταν στέκεσαι εκεί στις γωνίες, όπου κάθε μία από τις εκατόν τριάντα προσπάθειες του Australian σου γίνεται πρόκληση τριάντα εκατοστών προς την επόμενη κίνηση, τότε η ίδια η ιδέα να φέρεις τη μπάλα αργά πάνω στο φιλέ δεν είναι ευγένεια· είναι υπολογισμός. Ο αντίπαλος αντέχει δεκατρία δευτερόλεπτα πάνω από τη γραμμή βάθους, εκείνος ξέρει πως έχει μόλις δεκαοκτώ δευτερόλεπτα μέχρι να χρειαστεί να δώσει άλλη μία μεγάλη βολή.
Το πλάνο φουρνιάρι, λοιπόν, σαν τον Σίσυφο με τον βράχο: όσοι το επαινούν, κοιτάνε μόνο τον εύκολο τρόπο να πάνε κάπου μακριά· εκείνος όμως ξέρει πως πρώτα πρέπει να τρέξει έως εκείνο το σημείο όπου τα κόκκαλα σου γίνονται ξύλινοι δοκάδες κι ύστερα ακόμη πιο πέρα, σαν κάποιος που σέρνει τον ίδιο του τον σκελετό μέσα στο γήπεδο.
Κι όταν γυρνάει σπίτι με το ρόπαλο — όχι σαν κάποιος που φοράει πιτζάμες ποιητή, αλλά σαν κάποιος που μόλις τελείωσε έναν αγώνα δρόμου δεκαπέντε χιλιομέτρων μέσα σε δεκαπέντε λεπτά σετ — θυμάμαι πως υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων εκεί έξω: αυτοί που βλέπουν τον καλλιτέχνη κι αυτοί που βλέπουν τον μεταφορέα εμπορευμάτων. Εκείνος όμως κουβαλάει και τις δύο ταυτότητες μέσα στο ίδιο σώμα — κι εκεί είναι που γίνεται επικίνδυνος.
Πρώτα μέτρα, μετά μάλωνε.
τι σόι μπάστα σου στοίχημα ρε; ο Τσιτσιπάς δεν είναι κάποιο ελαφρύ λουλούδι που το σφίγγουν οι οπαδοί στον νου τους επειδή του αρέσει η αρχαιοελληνική ποίηση. όσοι λένε πως το φουρνιάρι είναι ζουμπού και τίποτα άλλο ξεχνούν πως πρώτα από όλα είναι ένας άνθρωπος που πάνω από δεκαπέντε χρόνια δουλεύει τον εαυτό του σαν δαίμονας στον Κάτω Κόσμο — ο ίδιος σέρβις από μία θέση πέντε μέτρα πίσω έτσι ώστε να μπορεί στη συνέχεια να κάνει drop shot σαν φτερό στην άμμο.
κι όταν κάποιοι βάζουν όλες τις εικόνες του μέσα σε έναν κουβά νερό τραβώντας τα νούμερα σαν τίτλους newspaper κι αγνοώντας την κούραση των χιλιάδων ώρων στα γήπεδα της Μαντινείας τότε μιλάμε για ψέμα περισσότερο από ό,τι για τένις. γιατί εκείνος όταν γυρνάει σπίτι δεν φοράει πιτζάμες — φοράει ένα σώμα που μόλις τελείωσε έναν αγώνα όπου κάθε σέτ ήταν ένας πόλεμος δρόμου τριών ωρών και όχι ένας χορός τριάντα δευτερολέπτων.
τώρα αυτοί που γράφουν πως "η ποίηση έχει σκοπό" και ξέχασαν πως πρώτη φορά έκανε drop shot στους δεκατέσσερις του επειδή του είχε λύσει την γλώσσα ο διαιτητής εκείνη την ημέρα, αυτούς τους ρώταω: όταν ο αντίπαλός σου κάνει ένα αχανές σέρβις ανάμεσα στα γεράματα σου τι βγάζεις εσύ; μία κίνηση φουρνιάρι ή ένα σώμα σκυμμένο σαν σιδεράδικο εργάτης που τρέχει σαράντα μέτρα μόνο και μόνο για να ξαναστήσει εκείνο το πρώτο μοτίβο στην επίθεση;
κι επειδή θυμάμαι καλά όταν εγώ έκανα σέρβις στην πλατεία των Τρικάλων έναν Οκτώβριο τόσο κρύο που οι φυσαλίδες έσκαγαν σαν γυαλί ενώ οι μπάλλες είχαν παγώσει μέσα στο γάντι μου — εκεί λοιπόν κατάλαβα πως το βάθος του γηπέδου δεν είναι χώρος αμύνης παρά το πρώτο βήμα μιας νέας επίθεσης. έτσι κι εκείνος: όσοι βλέπουν μόνο την ελαφρότητα του παιχνιδιού του δεν έχουν δει ακόμα τον ιδρώτα που στάζει από τους δακτύλους του όταν στέκεται εκεί στις γωνίες σαν κάποιος που ξέρει πως κάθε βήμα προς τα εμπρός ξεκινά από ένα άλμα πάνω από μία χαραμάδα στο χώμα.
Όσα ματς έχω δει εγώ θα καταλάβεις.
Μα τι είναι αυτό; Κάποιοι βλέπουν τον Τσιτσιπά σαν κάποιον που κουβαλάει ένα σακίδιο ελαφρών ποιημάτων και πηγαίνει για μίνιμαλιστικό περίπατο μέσα στο γήπεδο. Μα εκείνος είναι ο τύπος που ξέρει πως όταν η μπάλα φεύγει από το χέρι του αντιπάλου σαν σφαίρα, δεν υπάρχει χρόνος για μελαγχολία — υπάρχει μόνο μία γραμμή χαρακωμάτων τρεις έως τέσσερις πόντους πάνω από τη βάση του γηπέδου.
Τώρα, όσοι λένε πως το φουρνιάρι του είναι δουλειά κάποιου άλλου ή κάποιας άλλης φιλοσοφικής σχολής, κάνουν το ίδιο λάθος όπως εκείνοι που άλλαξαν την πραγματικότητα της Πάλης στις αρχές του αιώνα: αγνόησαν πως η πρώτη κίνηση προς την επίθεση δεν είναι η δημιουργία του πλάνου· είναι η αναγνώριση πως κάθε πλάνο ξεκινά όταν ένα σώμα — ένα ανθρώπινο σώμα — στέκεται ακόμη στα πρόθυρα του γκρεμού, εκεί όπου η βαρύτητα είναι τόσο έντονη όσο και η πίεση ενός εκατομμυρίου ατόμων που παρακολουθούν ζωντανά.
Αν κοιτάξεις τον Τσιτσιπά σαν καλλιτέχνη χωρίς να δεις πρώτα τον μεταφορέα εμπορευμάτων, τότε βλέπεις μόνο τον ήλιο όταν χρειάζεται να δεις και τις σκιές πάνω στις πέτρες. Κι εκείνος, παιδί μου, έχει περάσει χρόνια σκαλίζοντας τις σκιές αυτές μέσα στο γήπεδο της Μαντινείας μέχρι η κάθε χαραμάδα να γίνει μέρος ενός χορού όπου η βία συναντά την τελειότητα.
Λοιπόν, με ποιον δουλεύει; Με εκείνους που καταλαβαίνουν πως ο καλλιτεχνικός ουρανίσκος του τένις χρειάζεται βάθρα από ατσάλι — όχι με αυτούς που βλέπουν μόνο τους βυθούς του νερό ενώ έχουν στεγνώσει τα δάχτυλά τους από τον ιδρώτα των προπόνήσεων.
Κι όσοι συνεχίζουν να ψάχνουν τον Στέφανο ανάμεσα στις σειρές ενός φουρνιάρι σαν κάποιον μονάχα αριστοκρατικό επιτηδευμένο, ας θυμηθούν πως εκείνος πήρε τον πρώτο του βαθμό πάνω από τριάντα μέτρα πίσω — όχι επειδή αγαπούσε την ελευθερία, αλλά επειδή αυτή η απόσταση υπήρξε για χρόνια το μοναδικό του σπίτι.
Το πλαίσιο νικά το σκέτο νούμερο.